8 ශ්‍රේණිය විද්‍යාව: චුම්බක

8 ශ්‍රේණිය විද්‍යාව: චුම්බක

ad-bannerඅධ්‍යාපනය

Published on 5/10/2020

4293 Views

විද්‍යාව පාඩම් මාලාවේ අටවැන්න තුළ අපි කතා කරනු ලබන්නේ චුම්බක පිළිබඳවයි.චුම්බකයක් යනු චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් නිපදවන ද්‍රව්‍යයක් හෝ වස්තුවකි.මෙය සමහර ද්‍රව්‍ය සතු ගුණයකි.චුම්භක වෙත ආකර්ශනය වන ද්‍රව්‍ය චුම්බක ද්‍රව්‍ය ලෙස හැඳින් වේ .යකඩ ,නිකල් හා ක්‍රොමියන් යන ලෝහද වානේ ෆෙරයිට් යන මිශ්‍ර ලෝහ ද චුම්භක ද්‍රව්‍යවලට නිදසුන් වේ .වඩාත් ප්‍රබල චුම්බක නිර්මාණය කිරීම සඳහා ෆෙරයිට් මිශ්‍ර මිශ්‍ර ලෝහ යොදා ගන්නවා

චුම්බක ධ්‍රැව

චුම්බකයක චුම්බක බලය වැඩිපුරම ක්‍රියාත්මක ව ඇති ස්ථාන චුම්බක ධ්‍රැව ලෙස හැඳින්වෙනවා .ප්‍රධාන වශයෙන් චුම්බක ධ්‍රැව දෙකයි .එනම් උත්තර ධ්‍රැවය උත්තරධ්‍රැවය හා දක්ෂිණ ධ්‍රැවය. චුම්බක ධ්‍රැව පිළිබඳව කතා කිරීමේදී චුම්භක දෙකක් ගත් විට එකිනෙකට වෙනස් ධ්‍රැව සහිත චුම්බක ආකර්ෂණය වන අතර එක සමාන ධ්‍රැව සහිත චුම්බක විකර්ෂණය වේ .

චුම්බකයක චුම්බක ක්ෂේත්‍රය

චුම්භකයක් අවට චුම්බක බලය රඳා පවතින ප්‍රදේශය චුම්බයක ක්ෂේත්‍රයේ ලෙස හැඳින්වෙනවා . ස්ථිර චුම්බයක බල රේඛා චුම්බක උත්තරත් ධ්‍රැවයේ සිට දක්ෂිණ ධ්‍රැව දක්වා විහිදී යයි .එබැවින් චුම්බක ක්ෂේත්‍රයේ දිශාව ලෙස සලකනු ලබන්නේ උත්තර ධ්‍රැවයේ සිට දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ දක්වා දිශාවන්‍ ය.
චුම්බක ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳව කතා කිරීමේ දී භූ චුම්බකත්වය පිළිබඳවත් දැනගත යුතු වෙනවා .පෘථිවිය අසල පවතින චුම්බක පලය භූ චුම්බකත්වය ලෙස හැඳින්වෙනවා .පෘථිවි අභ්‍යන්තර හරය නම් කොටසෙහි පවතින අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් ද්‍රව බවට පත් වූ ලෝහ ධාරා පෘථිවිය අක්ෂය වටා සංසරණය වීම සිදුවේ . මෙහිදී හටගන්නා විද්‍යුත් ධාරා මගින් පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හටගන්නවා.
.මාලිමාවක් ආධාරයෙන් පෘථිවියෙහි උතුරු දකුණු දිශා හඳුනාගත හැකි බව ඔබ දන්නවා ඇත .එනම් පෘථිවිය අසල මාලිමාවක් හෝ චුම්භකයක් නිදහසේ තැබූ විට එහි උතුරු හා දකුණු ධ්‍රැව පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හි පිහිටනවා .
පෘථිවිය අසල නිදහසේ තබන ලද චුම්බකයක හෝ මාලිමාවක උත්තර ධ්‍රැවය යොමුවන දිශාව පෘථිවියේ චුම්බක උතුර ලෙස හැඳින්වෙනවා .පෘථිවියේ සත්‍යය උතුර හා චුම්භක උතුර අතර සුළු පරතරයක් පවතිනවා. චුම්බක උතුර පිහිටනුයේ සැබෑ උතුරට මදක් වයඹ දෙසනි.සැබෑ උතුර හා චුම්බක උතුර අතර අංශ කිහිපයක ආනතියක් පවතිනවා .

තාවකාලික චුම්බක හා ස්ථිර චුම්බක

චුම්බක ප්‍රයෝජනයට ගෙන ඇති බොහෝ අවස්ථා පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ විට කල විට චුම්භක ආකාර දෙකක් හඳුනාගත හැකි . එනම් ස්ථිර චුම්බක හා තාවකාලික චුම්බක ලෙස යි .
විද්‍යුත්ය සැපයූ විට පමණක් චුම්භකයක් බවට පත්වන චුම්බක විද්‍යුත් චුම්බකයක් ලෙස හැඳින්වෙනවා විද්‍යුත් චුම්භකයක චුම්බකත්වය පවතිනුයේ විදුලිය සපයා ඇති විට පමණි .මෙවැනි අවස්ථාවක දී භාවිතා වන චුම්බක “තාවකාලික චුම්බක” වේ .දණ්ඩ චුම්බක වල චුම්බකත්වය දීර්ඝ කාලයක් පවතින බැවින් එවැනි චුම්බක “ස්ථිර චුම්බක” ලෙස හැඳින්වෙනවා .

ස්ථිර චුම්බක පිළිබඳව කතා කිරීමේදී චුම්භක ගුණය දීර්ඝකාලීනව රඳා පවතින චුම්බක ස්ථිර චුම්බක ලෙස හැඳින්වෙනවා. ස්ථිර චුම්බක තැනීම සඳහා භාවිතා කරනුයේ වානේ හෝ ෆෙරයිට් ය .මේ අතරින් වඩාත් ප්‍රබල ස්ථිර චුම්බක තැනින්ම සඳහා ෆෙරයිට් භාවිතා කෙරෙනවා.ස්ථිර චුම්බකයක චුම්භකත්වය පිළිබඳ කතා කතා කිරීමේදී එය සැමදා නොවෙනස් ව පවතින්නක් නොවේ .විවිධ හේතු මත ස්ථිර චුම්බක වල චුම්බක බලය ක්ෂය වීම සිදුවෙනවා චුම්බකත්වය ක්ෂය වීමට තුඩු දෙන ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් නම්,කාලය/කල්ගතවීම, දැඩි උෂ්ණත්වයකට ලක් වීම, ප්‍රබල චුම්භක ක්ෂේත්‍ර වලට ලක්වීම, කම්පන වලට ලක්වීම ,වැනි සාධකය. මේ නිසා ස්ථිර ස්ථිර චුම්බකයක චුම්බක ක්ෂේත්‍රය විසිරී නොයෙන සේ් ගබඩා කර තැබීමෙන් දිගු කලක් චුම්බකත්වය පවත්වා ගැනීමට හැකි වෙනවා

 

 

by Dilki Shamani

Photo Source: Internet

ad-banner

0 Comments

Leave a comment

ad-banner